Waarom je uitgeput raakt als je niet je eigen plek inneemt
De meeste mensen die niet op hun eigen plek staan, hebben dat zelf niet door.
Ik in ieder geval niet.
De momenten waarop ik niet op mijn eigen plek stond, herken ik vooral achteraf. Op het moment zelf voelde het logisch. Verstandig zelfs. Ik hield rekening met anderen, was behulpzaam, dacht vooruit en loste dingen op. Ik deed wat er nodig leek.
Pas later zag ik dat mijn aandacht bijna altijd naar buiten gericht was. Wat heeft die ander nodig? Wat verwacht diegene van mij? Hoe kan ik helpen? Wat moet er geregeld worden?
De vraag “En wat heb ik nodig?” kwam veel minder vaak voorbij.
Niet omdat ik mezelf niet belangrijk vond. Maar omdat ik met mijn aandacht aanwezig was bij iedereen om mij heen, dat er weinig overbleef voor mezelf. Vanuit Loyaliteit.
Hoe merk je dat je niet op je eigen plek staat?
Veel mensen die bij mij komen, herkennen dit patroon. Ze zijn voortdurend bezig met wat anderen voelen, nodig hebben of van hen verwachten. Ze weten precies hoe het met hun partner gaat, maken zich zorgen om collega’s, voelen spanningen in de familie haarfijn aan en proberen ongemerkt overal rekening mee te houden.
Als ik vraag wat zij zelf willen, blijft het vaak even stil.
Niet omdat ze geen wensen hebben. Maar omdat ze zo gewend zijn geraakt om eerst naar anderen te kijken, dat het contact met hun eigen behoeften naar de achtergrond is verdwenen.
Vaak hoor ik uitspraken als:
“Ik vind het niet erg om te doen.”
“Als ik het niet doe, dan doet niemand het.”
“Het is allemaal een beetje veel.”
Die laatste zin vind ik altijd interessant. Want als je voortdurend bezig bent met wat van jou is én met wat van anderen is, wordt het leven inderdaad snel zwaar.
Veel mensen zijn als een wandelaar die onderweg ongemerkt rugzakken van anderen heeft opgepakt en mee blijft dragen. Eerst merk je dat nauwelijks. Maar na een tijdje vraag je je af waarom je zo moe bent geworden.
Waarom nemen we verantwoordelijkheid die niet van ons is?
Psychologisch gezien is daar een logische verklaring voor.
Als kind zijn we afhankelijk van de mensen om ons heen. We leren al vroeg welk gedrag zorgt voor verbinding, veiligheid en waardering. Sommige kinderen ontdekken dat ze vooral geliefd lijken wanneer ze behulpzaam zijn. Anderen leren dat ze sterk moeten zijn, zich moeten aanpassen of de sfeer goed moeten houden.
Dat zijn geen bewuste keuzes. Het zijn slimme manieren om je aan te passen aan de omgeving waarin je opgroeit.
Het probleem ontstaat wanneer die strategieën jarenlang blijven doorlopen, ook als ze niet meer nodig zijn.
Dan wordt zorgen voor anderen niet iets wat je doet, maar iets wat je bent geworden. Dan voelt het vanzelfsprekend om verantwoordelijkheid te nemen, conflicten te voorkomen of de problemen van anderen op te lossen.
Ondertussen raak je steeds verder verwijderd van jezelf, terwijl je juist probeert een goed mens te zijn.
Wat gebeurt er als je steeds over je eigen grens gaat?
Mensen denken vaak dat grenzen aangeven vooral gaat over leren nee zeggen.
Maar meestal begint het eerder.
Het begint bij het herkennen dat er überhaupt een grens is.
Als je jarenlang gewend bent geweest om eerst naar anderen te kijken, merk je soms niet eens meer dat je moe bent. Of boos. Of teleurgesteld. Je gaat gewoon door.
Tot je lichaam aan de noodrem trekt, en/of je uitgeput raakt.
Tot je merkt dat je geïrriteerd bent door mensen die volgens jou hun verantwoordelijkheid niet nemen.
Of tot je ontdekt dat je leven vooral bestaat uit reageren op wat anderen nodig hebben.
Veel mensen schrikken wanneer ze beseffen hoeveel energie er gaat naar het dragen van dingen die eigenlijk niet van hen zijn.
Wat betekent het om je eigen plek in te nemen?
Voor mij betekent je eigen plek innemen niet dat je egoïstisch wordt of alleen nog maar doet waar je zelf zin in hebt.
Het betekent dat je weet wat jij nodig hebt om jouw mooiste leven te leiden. Dat je jezelf niet voortdurend probeert te persen in een vorm die eigenlijk niet bij je past. Dat je jouw wensen en grenzen serieus neemt, ook als iemand anders daar misschien teleurgesteld over is.
Het betekent dat je verantwoordelijkheid neemt voor jouw eigen leven, zonder verantwoordelijk te worden voor dat van iedereen om je heen.
Dat klinkt misschien simpel, maar voor veel mensen is dat een behoorlijke omslag.
Want als je jarenlang gewend bent geweest om voor anderen te zorgen, kan het ongemakkelijk voelen om ruimte in te nemen. Om een grens aan te geven. Om iets anders te willen dan de mensen om je heen. Daarover schreef ik in verantwoordelijkheid loslaten.
Toch begint juist daar vaak de verandering.
Hoe weet je wat van jou is en wat van de ander?
Een vraag die ik regelmatig stel in coaching is:
“Van wie is dit eigenlijk?”
Dat klinkt eenvoudig, maar het is verrassend hoe vaak we emoties, problemen en verantwoordelijkheden naar ons toe trekken die niet van ons zijn.
Iemand anders is verdrietig en jij voelt dat je het moet oplossen.
Een ander maakt geen keuze en jij voelt druk om die keuze voor hem of haar te maken.
Wat ook kan is dat een ander geen verantwoordelijkheid op zich neemt en jij springt bij.
Steeds opnieuw kun je jezelf afvragen: is dit werkelijk mijn taak? Of ben ik ergens in gestapt waar eigenlijk iemand anders hoort te staan?
Die vraag alleen al kan veel duidelijk maken.
Je bent geen boom
Soms hoor ik mensen praten alsof hun huidige situatie een natuurwet is.
“Zo ben ik nu eenmaal.”
“Dat hoort bij mij.”
“Iemand moet het toch doen.”
Maar veel van wat we als karakter beschouwen, blijkt bij nader inzien een oude aanpassing te zijn. Een patroon dat ooit nuttig was, maar inmiddels meer kost dan oplevert.
Het goede nieuws is dat patronen kunnen veranderen. Je hoeft niet te blijven staan op een plek die niet meer bij je past. Je bent geen boom.
En misschien is dat wel de belangrijkste vraag die je jezelf kunt stellen:
Als je even geen rekening hoeft te houden met wat anderen nodig hebben, wat zou jij dan willen?
Merk je dat je vaak verantwoordelijkheden draagt die eigenlijk niet van jou zijn?
Voor mijn Digitale Duif maakte ik een gratis audio:
Wat is van jou en wat is van mij?
Een korte check-in die je helpt onderscheid te voelen tussen jouw verantwoordelijkheid en die van de ander. Via inschrijving op mijn Digitale Duif (nieuwsbrief)) kun je hem gratis beluisteren.